اعتدال و میانه¬روی، عامل خوشبختی است و انسان معتدل می تواند به سرانجام مقصود نایل آید. انسانی که افراط و تفریط نکند و معتدل باشد، شاهد خوشبختی را در آغوش می کشد. افراط و تفریط نوعی مرض روانی است که نتیجه آن بدبختی و ناکامی می باشد.
حضرت امیر(ع) می فرمایند:
«آن که ترک میانه روی کند، سرگردان است».
تورو می گوید: «بسیاری از اشیاء لوکس و چیزهایی که وسایل آسایش خوانده شده، نه تنها ضروری نیستند، بلکه موانع بزرگی فرا راه ترقّی و تعالی انسانند».
بلی، سرگرمی و آلودگی به تجمّلات که نوعی افراط است و انسان را به خود مشغول می نماید. هنگامی که انسان به تجمّلات سرگرم و مشغول شد، فرصتِ رسیدن به ترقّی، تعالی و موفّقیّت را از دست می دهد، زیرا مولا علی (ع) می فرماید:
«فرصت ها همچون ابر در حرکت هستند» و زمان هایی را که سرگرمی و بطالت برای چنین کارهایی (کلاً افراط در هر کاری مانند آن) می گذرانیم، بازگشتنی نیستند.
در نتیجه زمان¬هایی را که می توانیم در راه ترقّی، تکامل و رسیدن به موفّقیّت و خوشبختی سپری نماییم، با افراط در کارهایی مانند آن به بطالت گذرانیده¬ایم.
حضرت رسول(ص) می فرمایند: «بهترین کار، میانه¬روی است».
سعادت دین و دنیای ما در گرو اعتدال است، سلامت جسم و روح ما را تأمین می نماید و در بعضی از کارها به قدری گره¬گشا می شود که مشاهده می نماییم اعتدال ضامن سعادت، خوشبختی و موفّقیّت ما شده است و اگر در آن کارها افراط و تفریط کرده بودیم، هرگز سرانجام نیکبختی را در آغوش نکشیده بودیم.
حسنعلی راشد می گوید:
«تا انسان تمایلات خود را در حد اعتدال نگه ندارد، سعادت و خوشی نخواهد داشت».
دکتر مارون نیز در مورد اعتدال چنین گفته است:
«حوادث و پیش¬آمدها هرقدر مهم و بزرگ باشد، شخص خونسردی که توازن و اعتدال را از دست نمی دهد، می تواند بر آنها چیره شود».
شخصی که از نظر جسمی و روحی معتدل باشد و آرامش خویش را حفظ نماید، می تواند بر حوادث و پیش¬آمدها چیره شود و موانع موفقیت و خوشبختی را از میان بردارد.
در کتاب¬های روانشناسی و روانکاوی بحث¬های مهمی دربارۀ «اعتدال» به میان آمده است، که اهمیت چشمگیر اعتدال را در زندگی بیان می کند. یکی از روانکاوان بزرگ، رعایت اعتدال را همچون رفتن انسان به فضا دانسته است و رعایت اعتدال را برای انسان واجب و ضروری دانسته¬اند.
نویسنده و محقق : محمدرضا رجایی